Menâkıb-ı Çehâr-Yâr-ı Güzîn’den İki Kutup Yıldızı: Hz. Ebû Bekir ile Hz. Ömer’in Hayırda Yarışı

İki Sahâbî, TEK GAYE: “Hayırda Yarışınız” Emrinin Canlı Timsalleri

Menâkıb-ı Çehâr-Yâr-ı Güzîn, Hazret-i Ebû Bekir (r.a.) ile Hazret-i Ömer (r.a.) arasındaki münasebeti basit bir dostluk yahut idari yardımlaşma olarak değil; Kur’ân-ı Kerîm’in “Hayır işlerinde yarışınız” fermanını hayata geçiren iki büyük ruhun kemâl aynası olarak tasvir eder….

Aralarındaki bağ; dünyevi rekabetten tamamen arınmış, birbirine gıbta eden ve Cenâb-ı Hakk’ın rızasında öne geçmeyi gaye edinen Nebevî bir kardeşliktir. Eserde bu fazilet yarışı başlıca iki meşhur hadise üzerinden zirveye taşınır:

1. Tebük Seferi ve İnfak İmtihanı: Bütün Mal mı, Yarısı mı?

Eserin en can alıcı sayfalarından biri, Tebük Gazvesi için ordu teçhiz edilirken (Ceyşü’l-Usre) yaşanan infak tablosudur.

• Hz. Ömer’in Niyeti: Mal varlığının oldukça bol olduğu bir döneme denk gelen bu seferde Hazret-i Ömer, içinden; “Bugüne kadar Ebû Bekir beni her hayırda geçti. Eğer onu bir gün geçebileceksem, işte bugün geçerim” diyerek servetinin tam yarısını getirip Resûl-i Ekrem Efendimiz’e (sallallâhu aleyhi ve sellem) teslim eder.

• Nebevî Sual: Fahr-i Kâinat Efendimiz, “Ey Ömer! Çoluk çocuğuna ne bıraktın?” diye sorunca, Hazret-i Ömer gururdan uzak bir teslimiyetle; “Malımın yarısını bıraktım yâ Resûlallah” cevabını verir.

• Hz. Ebû Bekir’in Zirvesi: Az sonra Hazret-i Ebû Bekir gelir ve nesi var nesi yoksa tamamını orduya bağışlar. Efendimiz (s.a.v.) ona da aynı suali yönelttiğinde, tarihe geçen şu cevabı verir:

  “Onlara Allah’ı ve Resûlü’nü bıraktım.”

• Tarihi İtiraf: Bu cevabı ve teslimiyeti gören Hazret-i Ömer gözyaşlarını tutamayarak şöyle haykırır:..

  “Anam babam sana feda olsun ey Ebâ Bekir! Andolsun ki hangi hayır yarışına girdiysem, sen beni daima geçtin. Artık seninle hiçbir hayırda asla yarışamam!”..

2. Medine Kenarındaki Âmâ İhtiyara Gizli Hizmet

Menâkıb-ı Çehâr-Yâr-ı Güzînde nakledilen ve rikkat-i kalbi (kalp inceliğini) en güzel resmeden menkıbelerden biri de Medine gecelerinde yaşanan sır dolu hizmet yarışıdır:

• Hz. Ömer’in Merakı: Halifeliği devrinde Hazret-i Ebû Bekir’in sabah namazlarından sonra her gün Medine’nin dış mahallelerindeki virane bir kulübeye uğradığını, içeride bir müddet kalıp sonra çıktığını fark eden Hazret-i Ömer, bu halin sırrını merak eder.

• Kulübedeki İhtiyar: Bir gün Ebû Bekir ayrıldıktan sonra Hz. Ömer kulübeye girer. İçeride gözleri görmeyen, eli ayağı tutmayan yaşlı ve kimsesiz bir ihtiyar kadının oturduğunu görür. Kadına; “Sana her gün gelen bu zât kimdir, ne yapar?” diye sorar.

• Âmâ Kadının Cevabı: Kadın gelenin kim olduğunu bilmediğini söyler ve ekler:

  “O şahıs her sabah erkenden gelir; evimi süpürür, temizler. Yemeğimi hazırlar, ekmeğimi pişirir, bana yedirir ve ihtiyaçlarımı giderip tek bir kelime dahi övünmeden sessizce gider.”

• Hz. Ömer’in Gözyaşları: Bu zâtın İslâm Devleti’nin halifesi Ebû Bekir es-Sıddîk olduğunu anlayan Hazret-i Ömer, hüngür hüngür ağlayarak dizleri üzerine çöker ve şöyle der:

  “Kendinden sonra geleceklere ne kadar ağır ve aşılması güç bir yük bıraktın ey Ebâ Bekir!”..

3. Hilafet Biatındaki Karşılıklı Fedakârlık

Eserde, Resûlullah’ın (s.a.v.) irtihalinin hemen ardından Sakîfetü Benî Sâide’de toplanıldığında yaşananlar, iki sahabi arasındaki nefis terbiyesini gözler önüne serer:

• Hz. Ebû Bekir’in Teklifi: Fitnenin önünü almak için ilk söz alan Hz. Ebû Bekir, hilafet makamına liyakati bizzat kendisi üstlenmeye kalkışmamış; “Ben sizin için şu iki kişiden birine razıyım; Ömer bin Hattâb veya Ebû Ubeyde bin Cerrâh. Hangisine dilerseniz ona biat edin” demiştir….

• Hz. Ömer’in Celâdeti ve Edebi: Hazret-i Ömer öne atılarak; “Senin olduğun yerde bizim öne geçmemiz bize haramdır. Resûlullah hayatta iken namazda seni öne geçirdi. Dinimiz için Efendimiz’in razı olduğuna biz dünyamız için razı olmaz mıyız? Uzat elini biat edelim” diyerek hilafet kapısını ilk olarak kendisi kapatmış ve Sıddîk’a sadakatini mühürlemiştir.

Menkıbelerin Verdiği Temel Mesaj: Gıbta Var, Haset Yok

Menâkıb-ı Çehâr-Yâr-ı Güzîn, bu sahneleri tahlil ederken müminlere şu dersi verir:

• Haset ile Gıbta Ayrımı: Haset, başkasındaki nimetin yok olmasını istemektir ve haramdır. Gıbta ise “O Allah yolunda ne güzel amel işliyor, keşke ben de onun gibi yapabilsem” diyerek hayra imrenmektir. Hz. Ömer’in Hz. Ebû Bekir’e duyduğu his tam manasıyla Nebevî bir gıbtadır.

• Birlik Ruhu: Biri “sıdk ve hilm”, diğeri “adalet ve heybet” timsali olan bu iki sahabî, fıtraten birbirini tamamlayan iki elin parmakları gibi İslâm binasını birlikte omuzlamışlardır.

……